فێربونی نوێژ

با ئێستا نوێژەکەمان بکەین:

بەرانبەر قیبلە ڕادەوەستی (واتە: ڕوو لە کەعبەی پیرۆز دەکەیت کە قیبلەی مسوڵمانانە). ئینجا لە دڵدا نییەت دەهێنی "کە تۆ ئەو نوێژە دەکەیت".

ئینجا (أللهُ أكْبَرُ). دەکەیت. واتە: خودا لە هەموو شت گەورەترە. (سوننەتە لەکاتی گوتنی أللهُ أكْبَرُ دەستەکانت بەرز بکەیتەوە تا ئەندازەی شانەکانت و نابێ پەنجەکانت لەیەک بکەیتەوە ).
 

بەدەستی ڕاستمان لەمەچەكدا دەستی چەپمان دەگرین و له ژێر سنگماندا دایدەنێین، واته له سەروو ناوكەوه دەبێت دەستمان بگرین.

 

 

دوعای دەست پێكردنی نوێژ بخوێنە و بڵێ: (سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ وَلاَ إِلَهَ غَيْرُكَ). واته‌ : خودایه‌ پاکی و بێ گه‌ردی و ستايش بۆتۆیه‌، وه‌ ناوی تۆ پيرۆز بێت و فه‌ڕو به‌ره‌که‌تی زۆر بێت و گه‌وره‌یی و ده‌سه‌ڵاتت بڵند بێت و هیچ په‌رستراوێک نيه‌ به‌هه‌ق جگه‌ له‌تۆ .          
یاخود بڵێ: (اللَّهُمَّ بَاعِدْ بَيْنِي وَبَيْنَ خَطَايَايَ كَمَا بَاعَدْتَ بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ، اللَّهُمَّ نَقِّنِي مِنْ خَطَايَايَ، كَمَا يُنَقَّى الثَّوْبُ الْأَ بْيَضُ مِنَ الدَّنَسِ، اللَّهُمَّ اغْسِلْنِي مِنْ خَطَايَايَ بِالثَّلْجِ وّالْمَاءِ وَالْبَرَدِ). واته‌: خودایه‌ نێوان من و گوناهه‌کانم دوور بخه‌ره‌وه‌ وه‌ک چۆن رۆژهه‌ڵات و رۆژئاوات له‌یه‌ک دوورخستۆته‌وه‌، خودایه‌ له‌گوناهه‌کانم پاکم بکه‌ره‌وه‌ هه‌روه‌کو چۆن کراسی سپی له‌چڵک پاک ده‌بێته‌وه‌، خودایه‌ له‌ گوناهه‌کانم بمشۆره‌وه‌ به‌ به‌فر و باران و ته‌رزه‌ .  
 

سورەتی (الفاتحه) بخوێنە,"خوێندنه‌وه‌ی فاتیحه‌ له‌ هه‌موو ركا‌ته‌كاندا واجیبه‌ "وە روكنێكە لە روکنەکانی نوێژ، به‌بێ خویندنی فاتیحه‌ نوێژەکەت تەواو نابێ" ...... بەم شیوەیە بیخوێنە:

أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيم
  

دوای ئەوەی کە سورەتی (الفاتحه)ـه ت خوێند و گوتت (آميــــــن)، پاش هەناسەیەک سورەتێکی دیکە بخوێنە ..... بۆ نمونە سورەتی (ألإخلاص):
 

 

ئه وجا (الله اكبر) بكه و وێنەی ته كبیرەی یەكەم جار، تا نەرمەی گوێ یاخود تا ئاستی سەرشانەكان، دەستەكانت بكەرەوه با لەپی دەستەكانت ڕوەو قیبله بێت وپەنجەكانت جووت بێت....

  ئینجا دەچیە (ڕکوع)، له ڕكوعدا پشتت بچەمێنه و به هەردوو ده ستت سەر چۆكەكانت بگره و پشتت تەخت و ڕێك بكه و سێ جار بلێ:   سُـبْحَانَ رَبِّـَى الْعَظيِمِ  (پاکی و بێگەردی بۆ خودای گەورەم)...

 

    

  لە (رکوع) ڕاست دەبیەوە تا پشتت ڕێک دەبێتەوە و بە جوانی بە پێوە دەوەستیت و دەڵێی: سَمِـعَ اللهُ لِمَـنْ حَمِـدَه، كه ڕێك وه ستایت و له جوڵه كه وتیت ده ڵێیت رَبَّنـا وَلَك َالحَمْـدُ... (خودا گوێی لەو کەسە بۆ و، کە سوپاس و ستایشی کرد، پەروەردگارمان! سوپاس و ستایش هەر بۆتۆیە).
     
 

 

  
    
 

 ئەوجا (الله أكبر) دەکەی و دەچیە کڕنوش بردن (ســجده). (کڕنوش) بردنیش دەبێ لەسەر حەوت جێگە بێ: هەردوو پێ و هەردوو چۆک و هەردوو بەری دەست و نێو چاوان لەگەڵ لووت. نابێت هیچ بەشیک لەم حەوت جێگەیە لە زەوی ‌هەڵبڕابیت لەکاتی سوجدە بردندا. ئەوجا لەکاتی سوجدە بردندا سێ جار دەڵێی (سُبْـحانَ رَبِّـيَ الأَعْلـى). واتە: پاک و بێ گەردی بۆ خودای بەرز و باڵام.
 

 

 ئەوجا (أللهُ أكْبَرُ) بکە :

و لە سوجدە هەستەوە ولەسەر چۆک (ئەژنۆ) دانیشە و لاقەکانت لە ژێر خوتتدا دابنێ و هەردوو دەستت لەسەر هەردوو چۆکەکانت دابنێ. بە شیوازێک سەری پەنجەکان نزیک بێت لە سەر چۆکتەوە. ئەوجا سوننەتە لێرەدا (لەنێوان دوو سوجدەدا) ئەو دوعایە بکە و بڵێ: (رَبِّ اغْفِرْ لِي وَارْحَمْنِي). و اتە: خودایە لێم خۆشبە و ڕەحمم پێ بکە. یان دەتوانی بەتەنها بڵێی: (رَبِّ اغْفِرْ لِي)

 

  ئەوجا بڵی: (الله أكبر) و دووبارە بڕۆ بۆ سوجدە و سێ جار بڵێ: (سُبْـحانَ رَبِّـيَ الأَعْلـى).

 

 

 دوای ئەوە دەڵێی: (الله أكبر) و هەڵدەستیەوە ـ لێرەدا ڕکاتی یەکەم تەواو بۆ و ـ و هەڵدەستیەوە بۆ ئەنجامدانی ڕکاتی دووەم: سورەتی (الفاتحه) بخوێنە "خوێندنه‌وه‌ی فاتیحه‌ هەر وەک لە پێشەوە باسمان کرد له‌ هه‌موو ركا‌ته‌كاندا واجیبه‌ "وە روكنێكە لە روکنەکانی نوێژ، به‌بێ خویندنی فاتیحه‌ نوێژەکەت تەواو نابێ" ...... بەم شیوەیە بیخوێنە:

 

 

أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيم
  
 

 

دوای ئەوەی کە سورەتی (الفاتحه)ـه ت خوێند و گوتت (آميــــــن)، پاش هەناسەیەک سورەتێکی دیکە بخوێنە ..لە ڕەکاتی یەکەمدا سورەتی (ألإخلاص) مان خوێند. ئەمجارەیان سورەتێکی دی دەخوێنین بۆ نمونە سورەتی (ألنّاس):
 

 

ئه وجا (الله اكبر) بكه و وێنەی ته كبیرەی یەكەم جار، تا نەرمەی گوێ یاخود تا ئاستی سەرشانەكان، دەستەكانت بكەرەوه با لەپی دەستەكانت ڕوەو قیبله بێت وپەنجەكانت جووت بێت....
 

(الله اكبر)


 
 

  ئەوجا دەچیە (ڕکوع)، له ڕكوعدا پشتت بچەمێنه و به هەردوو ده ستت سەر چۆكەكانت بگره و پشتت تەخت و ڕێك بكه و سێ جار بلێ:   سُـبْحَانَ رَبِّـَى الْعَظيِمِ  (پاکی و بێگەردی بۆ خودای گەورەم)...

 

سُـبْحَانَ رَبِّـَى الْعَظيِمِ
 
      

  لە (رکوع) ڕاست دەبیەوە تا پشتت ڕێک دەبێتەوە و بە جوانی بە پێوە دەوەستیت و دەڵێی: سَمِـعَ اللهُ لِمَـنْ حَمِـدَه، كه ڕێك وه ستایت و له جوڵه كه وتیت ده ڵێیت رَبَّنـا وَلَك َالحَمْـدُ... (خودا گوێی لەو کەسە بۆ و، کە سوپاس و ستایشی کرد، پەروەردگارمان! سوپاس و ستایش هەر بۆتۆیە).
 

سَمِـعَ اللهُ لِمَـنْ حَمِـدَه
 
 رَبَّنـا وَلَك َالحَمْـدُ
 
   

  
    
 

 

 ئەوجا (الله أكبر) دەکەی و دەچیە کڕنوش بردن (ســجده). (کڕنوش) بردنیش دەبێ لەسەر حەوت جێگە بێ: هەردوو پێ و هەردوو چۆک و هەردوو بەری دەست و نێو چاوان لەگەڵ لووت. نابێت هیچ بەشیک لەم حەوت جێگەیە لە زەوی ‌هەڵبڕابیت لەکاتی سوجدە بردندا. ئەوجا لەکاتی سوجدە بردندا سێ جار دەڵێی (سُبْـحانَ رَبِّـيَ الأَعْلـى). واتە: پاک و بێ گەردی بۆ خودای بەرز و باڵام.
 

الله أكبر 
   
سُبْـحانَ رَبِّـيَ الأَعْلـى  
 

 ئەوجا (أللهُ أكْبَرُ) بکە :

أللهُ أكْبَرُ
 

 

و لە سوجدە هەستەوە ولەسەر چۆک (ئەژنۆ) دانیشە و لاقەکانت لە ژێر خوتتدا دابنێ و هەردوو دەستت لەسەر هەردوو چۆکەکانت دابنێ. بە شیوازێک سەری پەنجەکان نزیک بێت لە سەر چۆکتەوە. ئەوجا سوننەتە لێرەدا (لەنێوان دوو سوجدەدا) ئەو دوعایە بکە و بڵێ: (رَبِّ اغْفِرْ لِي وَارْحَمْنِي). و اتە: خودایە لێم خۆشبە و ڕەحمم پێ بکە.

 

رَبِّ اغْفِرْ لِي وَارْحَمْنِي
 

 

  ئەوجا بڵی: (الله أكبر) و دووبارە بڕۆ بۆ سوجدە و سێ جار بڵێ: (سُبْـحانَ رَبِّـيَ الأَعْلـى).

 

الله أكبر
 
   
سُبْـحانَ رَبِّـيَ الأَعْلـى  

 

  پاش تەواو بۆ نی (سوجدەی دووەم)..(ألله أكبر) بکە و بەڕیکی دانیشە و (ألتحيات) بخوینە.
ئەم دانیشتنەت با بەم شێوەیە بێ‌: لاقی چەپ لە ژێر خۆتا ڕابخە و لەسەری دانیشە و سنگی پێی ڕاستیشت ڕێک دابنێ
 

 

و دەستەکانیشت نزیک لە چۆکتەوە دابنێ. دەستی چەپ ڕابخە لەسەر ڕانی چەپت بە کراوەیی، دەستی ڕاستیشت هەموو پەنجەکانی دابخە جگە لە پەنجەی شایەتومان کە بە ڕێک و نوشتاوەیی بیهێڵەوە تا لە کاتی شایەتوماندا ئیشارەتی پێ بکەیت.

 

الله أكبر
 
   

 

خوێندنی (ألتحيات) لە ڕەکاتی دووەم بە کورتی بخوێنە. بەڵام لە ڕەکاتی سێیەم وەک نوێژی ئێوارە (صلاةالمغرب) کە نوێژەکە خۆی سێ ڕەکاتە. یا لە ڕەکاتی چوارەم وەک نوێژی نیوەڕۆ (صلاة الظهر) و نوێژی عەسر (صلاة العصر) و نوێژی خەوتنان (صلاة العشاء) کە خۆیان چوار ڕەکاتن. ئەوا خوێندنی (ألتحيات) دریژ دەکەیتەوە.بەو شێوەیەی کە لە داهاتوودا باسی دەکەین.
 

چۆنیەتی (ألتحيات): لە کاتی ئەم دانیشتنەدا کە ڕەکاتی (دووەمە) بەم شێوەیە (ألتحيات) بخوێنە:


 
 

  هەر کە تەحیاتت تەواو کرد ئەوجا بەلای ڕاست سەلام دەدەیەوە و دەڵێی: (اَلسَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ)

 

اَلسَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ
 
 

ئەوجا بەلای چەپ سەلام دەدەیەوە و دەڵێی: (اَلسَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ)

 

اَلسَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ
 
 

 بە سەلام دانەوەش نوێژەکە کۆتایی پێ دێت....
دیارە ئەگەر نوێژەکە دوو ڕەکات بۆ وەک نوێژی بەیانی، بەم شێوازە دەکرێت..
....ئەگەر سێ ڕەکات بۆ وەک نوێژی شێوان (مغرب) ئەوا دوای خوێندنی (التحیات) یەکسەر (الله أكبر) بکە و هەستەوە و ڕەکاتی سێ یەم ئەنجام بدە و دوای سوجدە کان (التحیات) بخوێنە بەو شێوەی سەرەوە بەڵام بەسیکی دیکەی دەخەیتە سەر کە لە خوارەوە دیاری کراوە...
....ئەگەر نوێژەکە چوار ڕەکاتی بۆ وەک نوێژی (نیوەڕۆو عەسر و عیشا) ئەوا دوای تەواو بۆ نی تەحیاتی یەکەم هەستەوە دوو ڕەکاتی دی ئەنجام بدە وەکو وینەی دوو ڕەکاتی یەکەم.......واتە (نوێژی چوار ڕەکات وەک دووپاتکردنەوەی دوو نوێژی دوو ڕەکاتی وایە بەڵام ئەوەندە هەیە: لە ڕەکاتی سێ یەم و چوارەمدا تەنها سورەتی (الفاتحه) بخوێنە. ئیتر سوننەت وایە کە سورەتی دی پاش (الفاتحە) نەخوێنیت پاش دوو ڕەکاتی یەکەم.
لە ڕەکاتی سێیەم وەک نوێژی شێوان یا لەڕەکاتی چوارەم وەک نوێژی نیوەڕۆ و عەسر و عیشا لە دانیشتندا کە تحیات دەخوێنی هەر وەکوو باسمان کرد وەک ئەوەی سەرەوە بیخوێنە بەڵام ئەم بەشەی دی بخەرە سەری، واتە: تەحیاتی دووەم کەمێک درێژتر دەبێ لەوەی یەکەم:

 

چۆنیەتی (ألتحيات): لە کاتی ئەم دانیشتنەدا کە ڕەکاتی سێ یەمە وەک نوێژی شێوان....یا ڕەکاتی چوارەمە وەک نوێژەکانی دی بەم شێوەی سەرەوە کە باسمان کرد تەحیات بخوێنە، دوایی ئەم بەشەی خوارەوەی بخەرە سەر و تەواوی بکە:


 


نوێژی بە کۆمەڵ (صلاة الجماعة): نوێژی بە کۆمەڵ سوننەتێکە پێغەمبەر () تەئکیدی لە سەر کردووە کە بکرێت، جا کە کاتی نوێژ هات و بانگبێژ بانگیدا، نوێژکەران لە هەموو شوێنیکەوە ئامادە دەبن، ئەوجا نوێژ بەرپا دەکرێ و (ئیمام) پێش دەکەوێ و نوێژکەران لە دووای ئیمامە بە ڕیز و بە ڕێک و پێکی ڕادەوەستن. ئەوجا ئیمام دەست بە نوێژ دەکا و بە ئاشکرا و بەدەنگ دەڵێ: (أَللهُ أَكبَرْ)، نوێژکەرانیش دوای ئەو دەڵێن: (أَللهُ أَكبَرْ)، بەڵام بەدەنگێکی نزم کە نوێژکەرەکە هەر خۆی گوێی لێ بێت، ئەوجا ئیمام چی بکات ئەوانیش لە دوای ئەو وەک ئەو دەکەن. نوێژی بە کۆمەلیش بە بیست و حەوت پلە لە نوێژی بە تاک پاداشتی زۆرترە.