|
ڕۆژی جومعهو
ئاداب و ئهحکامهکانی
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
الحمد لله رب العالمین والصلاة والسلام علی خاتم النبیین و
على آله وصحبه اجمعین
..
ڕۆژی
جومعه .. ئاداب و ئهحکامهکانی
یهکهم : مانای جومعه.
دووهم
:
گهورهیی ڕۆژی جومعه.
سێ
یهم : سوننهتهکانی ڕۆژی
جومعه.
چوارهم : کڕین وفرۆشتن له ڕۆژی جومعهدا.
پێنجهم : حوکمی ئه وکهسانهی تهنها به ڕکاتی یهکهم یان
ڕکاتی
دووهم دهگهن.
شهشهم : حوکمی نوێژی جومعه
..
وازهنێان لێی.
یهکهم : مانای
جومعه
جومعه له ( جمع) هوه
وهرگیراوه ، ئهویش به مانای کۆمهڵ دێت. لهو ڕۆژهدا بهپێی کاتی
دیاری کراوی
ئهو
شوێنهی لێی دهژین کۆدهبنهوهو بهیهکهوه نوێژی جومعه
بهئهنجام
دهگهیهنن. ئیمامی نهوهوی ( ڕهحمهتی خوای لێبێت) دهفهرموێت :
لهسه ردهمی
جاهیلیهتی عهرهبدا (پێش هاتنی ئاینی پیرۆزی ئیسلام ) بهڕۆژی
جومعهیان دهگوت
:
ئهلعروبه. بێگومان نوێژی جومعهش یهکێکه لهو عیبادهتانهی که
خوای گهوره
لهسهر مسوڵمانانی فهرز کردووه . جیاله فهرزهکهش کۆبونهوهی
مسوڵمانان
لهمزگهوتهکاندا لهکات و ساتێکی دیاری کراودا سوودو قازانجێکی
دونیايی و دوا
ڕۆژی
زۆر گهورهی تێدایه . لهو ڕۆژه پیرۆزهدا مسوڵمانان کۆدهبنهوه
بۆ
گوێگرتن و ذیکرو سوپاس و ستایشی خوای پهروهردگاری تێدا ئهکهن.
دووهم
:
گهورهیی ڕۆژی جومعه.
ئيمامی
النووي وه ابن القیم
( ڕهحمهتی خوایان لێبێت ) دهربارهی گهورهیی ڕۆژی جومعه
دهفهرموون:
1.
خواى
گهوره له و
ڕۆژه
دا ئادهمی دروست کرد. (سهلامی خوای لێ بێت)
2.
هه ر
له و
ڕۆژه شدا باوکه ئادهم چووه بهههشتهوه.
3.
لهههمان ڕۆژدا لهبهههشتدا دهرکرا.
4.
ههر
لهوڕۆژهدا خوای گهوره لێی خۆش بوو.
5.
لهو
ڕۆژهدا
ئادهم وهفاتی کرد.
6.
کاتێك
ههیه لهو ڕۆژهدا
دوعای
تێدا
گیرا دهبێت.
7.
ڕۆژی
قیامهت لهوڕۆژهدا دهبێت.
8.
خوای
گهوره سوێند بهڕۆژی جومعه دهخوات و دهفهرموێت
: (وشاهدومشهود).
البروج : 3
کۆڕای
زانایان لهتهفسیری ئهوئایهتهدا دهفهرموون: (الشاهد) مهبهستی
پێی ڕۆژی
جومعهیه. لێرهدا بهڵگه لهسهر ئهو ههشت خاڵانه ناهێنینهوه ،
چونکه
لهدرێژی بابهتهکه چهندین بهڵگه لهسهر ههریهکهیان بهرچاو
دهکهوێت.
عن ابي هریرة - رضي الله عنه - أن النبي صلی الله علیه وسلم
قال : (( خیر یوم طلعت علیه الشمس یوم الجمعة ، فیه خلق ادم ، وفیه
ادخل الجنة ،
وفیه اخرج منها، ولاتقوم الساعة الا فی یوم
الجمعة )) رواه مسلم 400 فضل یوم
الجمعة.
ئهبو
هورهیره - ڕهزای خوای لێ بێت دهفرموێت:
پێغهمبهر صلی الله علیه وسلم فهرمووی : (( خێرترین ڕۆژگارێك که
ڕۆژی تێدا
ههڵدێت ڕۆژی جومعهیه ، لهوڕۆژهدا ئادهم دروست کرا ، وه
لهوڕۆژهدا چووه
بهههشتهوه ، لهههمان ڕۆژیشدا له بهههشت دهرکرا ، ڕۆژی
قیامهتیش
ڕوونادات تهنها له ڕۆژی جومعهدا نهبێت
)).
نزاو پاڕانهوه لهوڕۆژهدا§
گیرا
دهبێت.
لهڕۆژی جومعهدا کاتێك ههیه
عه بده كان داوای ههرشتێك له
خوای
گهوره بكه ن ، دوعایهکه يان رهتناکرێتهوه و قهبوڵ دهبێت.
عن أبي هریرة - رضي الله عنه - قال
:
قال أبو القاسم صلی الله علیه وسلم : (( ان في الجمعة لساعة ،لا
یوافقها مسلم قائم
یصلي ، یسأل الله خیرا الا اعطاه ایاه )). مسلم 401 باب في الساعة
التي في یوم
الجمعة.
ئهبو
هوڕهیره - ڕهزای خوای لێبێت- دهفهرموێت
:
ئهبو لقاسم ( که لهقهبێکی پێغهمبهره) صلی الله
علیه وسلم فهرمووی
: ((
کاتێك
له ڕۆژی ههینی دا ههیه ، ههر مسوڵمانێك که ڕاوهستاوه بۆ نوێژ
،
داوای
ههر کارێکی خێر بکات له خوای گهوره ئیللا دهی داتێ
)).
§
دهبێته مایهی سڕینهوهی گوناحهکان.
عن أبي هریرة – رضی الله عنه - قال : قال رسول الله صلی الله
علیه وسلم – (( الصلوات الخمس ، والجمعة
الی الجمعة ، ورمضان الی رمضان مکفرات
ما بینهن اذا اجتنبت الکبائر)). مسلم باب
الطهارة
واته
: ((
پێنچ
نوێژه فهرزهکان ، نوێژی ئه م جومعهیه بۆ جومعهی داهاتوو ،لهم
ڕهمهزانه بۆ ڕهمهزانی داهاتوو دهبنه مايه ى سڕینهوهی ههموو
گوناحهکان
ئهگهر خۆی له گوناحه گهورهکان پاراستبێت )). واته گوناحه گه وره
كان ناسرێته
وه.
§
مسوڵمانێك لهڕۆژی جومعهدا بمرێت له فیتنهی قهبر سهلامهت ئهبێت.
عن عبدالله بن عمرو بن العاص – رضي
الله عنهما قال : قال رسول الله صلی الله علیه وسلم : (( من مات یوم
الجمعة أو
لیلة الجمعة وقي فتنة القبر )). أخرجه الترمذي-کتاب الجنائز ،واحمد فی
المسند
:7050
.
واته:
(( ئه وه ى له شه وى يان لهڕۆژی جومعهدا بمرێت له فیتنهی قهبر
پارێزراو ئهبێت
سێ
ههم
:
سوننهتهکانی ڕۆژی جومعه
.
1-
خۆشۆردن .. سیواك بهکار هێنان .. خۆ بۆن خۆشکردن . ئهبو سهعیدی
خودری – خوا لێی
رازی
بێێت – دهفهموێت : ئاگام لێبوو که پێغهمبهری خوا
–صلی الله علیه وسلم
–
فهرمووى : (( الغسل یوم الجمعة واجب علی کل محتلم ، وأن یستن ، وأن
یمس طیبا ان
وجد((.
واته
: (( خۆشۆردن لهسهر مسوڵمانی باڵق فهرزه
، وه
سیواك لهدهم وددانی وهربدات ، وه بۆنی خۆشیش لهخۆی بدات ئهگهر
له
توانای دا ههبوو((.
ههندێك
لهزانایان دهفهرموون : خۆشۆردن بۆ ڕۆژی جومعه واجبه.
2-
زوو
چوونه مزگهوت.
عن أبي هریرة -
رضي الله عنه - قال : قال رسول الله صلی الله
علیه وسلم : (( اذا کان یوم الجمعة
کان علی کل باب من أبواب المسجد ملائکة یکتبون ألاول فالأول ،فاذا جلس
الامام طووا
الصحف ، وجاءوو یستمعون الذکر . ومثل المهجر کمثل الذي یهدي البدنة ،
ثم کالذي یهدی
بقرة ، ثم کالذي یهدي الکبش ، ثم کالذي یهدي
الدجاجة ، ثم کالذي یهدي البیضة ))
مسلم 406 باب: فضل التهجر فی یوم الجمعة.
واته
: (( له
ڕۆژی
جومعهدا ، له گشت دهرگاکانی مزگهوت فریشتهکانی
خوا وهستاون و ناوی
ئهوانه دهنوسن که زوو دێن بۆ مزگهوت و له یهکهمینهکانن ،
ئهگهر ئیمامی
مزگهوت دانیشتن ، ئهوانیش کتێبهکانيان دهپێچنهوه و کۆتايی به
ناو نووسین
دههێنن ، وهدێن
گوێ لهزیکرو یادی خواى گهوره دهگرن ، نمونهی ئهوانه ى زوو
دێن
بۆ مزگهوت وهك ئهو کهسهوایه که حوشترێك له پێناوی خوا دهکات
بهقوربانی و دهیبهخشێتهوه . ئهوانهی دوای ئهوان دێن ، وهك
ئهوهیه وايه
مانگایهکی کرد بێت به قوربانی ، دوای ئهوانیش وهك ئهوه وایه
بهرانێکی
بهخشی بێت ، دوای ئهویش مریشکێك و دواتریش وهك هێڵکهیهکی بهخشی
بێت((.
3-
بێدهنگبوون و گوێگرتن لهکاتی
خوتبه خوێندنهوه.
عن أبي هریرة –رضي الله عنه - عن النبي صلی الله علیه وسلم
- قال : (( من اغتسل ثم أتی الجمعة
، فصلی ماقدر له ، ثم انصت حتی یفرغ من خطبته ، ثم یصلی معه ، غفر
له مابینه
وبین الجمعة الاخری )). مسلم 433 باب: فضل من استمع وانصت فی الجمعة.
واته
: (( هه رکهسێك جوان خۆی بشوات و بێت بۆ نوێژی جومعه ،
ئهوهنده نوێژه بکات که بۆی دیاریکراوه ، دوای ئهوه بێدهنگ بێت
و گوێ له
ووتارهکه بگرێت ، پاشان لهگهڵ ئیمام نوێژ به جهماعهت بکات له
گوناحهکانی
نێوان
ئهم جومعهیه و جومعهی داهاتوی خۆشده بێت((.
4-
نوێژی سوننهتی دوای نوێژی جومعه.
عن أبي هریرة – رضي الله عنه - قال
:
قال رسول الله صلی الله علیه وسلم - قال : (( اذا صلیتم بعد الجمعة
فصلوا أربعا
)).
وفي روایة قال سهیل : (( فان عجل بك شيء فصل رکعتین فی المسجد ،
ورکعتین اذا
رجعت )). مسلم 433 باب: الصلاة بعد الجمعة فی المسجد.
واته
: ((
ئهگهر دوای نوێژی جومعه نوێژتان کرد ، ئهوا چوار ڕکات بکهن )).
لهڕیوایهتێکی کهدا، سوههیل فهرمووی : ( ئهگهر به پهله بووی
بۆ
جێبهجێکردنی کارێك ، دهتوانی دوو ڕکات نوێژ لهمزگهوت و دوانیش له
مالهوه
بکات
)).
5-
خوێندنهوهی ههردوو سورهتی ( السجدة
والانسان ) له
نوێژی
بهیانی ڕۆژی جومعهدا
.
عن
ابن
عباس – رضي الله عنهما – أن النبي
صلی الله علیه وسلم (( کان یقرأ في صلاة
الفجر یوم الجمعة ، الم تنزیل السجدة وهل أتی علی الانسان
حین من الدهر )). البخاري -
کتاب
الجمعة . واته : (( له نوێژی بهیانی ڕۆژی جومعهدا سوڕهتی السجدة
وه
الانسان ی دهخوێند
.((
6-
خوێندنهوهی سورهتی کههف.
عن
أبي سعید الخدري – رضي الله عنه - عن النبي –
صلی الله علیه وسلم قال : (( ان من
قرأ سورة الکهف یوم الجمعة أضاء له من النور مابین الجمعتین )). رواه
الحاکم في
المستدرك –کتاب التفسیر
. واته : (( ئه وه ى سوره تى كهف لهڕۆژی جومعهدا بخوێنێت
،
نيوان ئه و جومعه يه و جومعه ى داهاتووى پڕده بێت له نوورو
ڕووناكى((.
چوارهم
:
کڕین
و فرۆشتن له ڕۆژی جومعهدا
.
زانایان دهفهرموون : بهڵێ ، کڕین وفرۆشتن لهڕۆژی جومعهدا
دروسته ، بهڵام لهکاتی خوتبه و نوێژی جومعهدا دروست نییه.
خوای
گهوره دهفرمووێت :
(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا
إِذَا نُودِي لِلصَّلَاةِ مِن يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَى
ذِكْرِ اللَّهِ
وَذَرُوا الْبَيْعَ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ).
الجمعة
: 9
واته
: (( ئهی ئهوانهی باوهڕتان هێناوه ، کاتێك
بانگدرا بۆ نوێژی جومعه ، بهدهم
بانگهوازهکهوه برۆن و ذیکری خوا بکهن
(
بڕۆن
بۆ نوێژی ههینی ) واز له کڕین و فرۆشتن و مامهڵه کردن بهێنن
،چونکه
ئهوه باشتره بۆ ئێوه ئهگهر ئێوه بزانن
)) .
دوای
ئهم
ئایهته لهههمان سورهتدا ئهفهرموێت:
( فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَاةُ
فَانتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِن فَضْلِ اللَّهِ
وَاذْكُرُوا اللَّهَ
كَثِيرًا لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ). الجمعة : 10
واته
: ((
ههرکاتێك له نوێژی جومعه تهواو بوون ، به زهوی خوادا بڵاو
ببنهوهو
داوای
فهزڵ و (ڕزق و ڕۆزی ) له خوا بکهن ، زۆر زیکری خوا بکهن بهڵکو
سهرفراز
بن
)).
جابری
کوڕی عبدالله – خوا
لێیان ڕازی بێت – دهفهرموێت : ئێمه لهخزمهتی
پێغهمبهری خوادا
( صلی الله
علیه
وسلم ) نوێژی جومعهمان دهکرد ( وتاری دهخوێندهوه) لهوکاتهدا
چهند
باره
حوشترێك بهلاماندا هاتن و خۆراکیان بهسهر پشتهوه بوو ، هاوه ڵان
زۆربهیان ڕوویان وهڕگێڕاو
بهرهو باره حوشترهکان چوون ، تهنها دوانزه
کهسمان له خزمهت پێغهمبهردا – صلی الله علیه وسلم – ماینهوه .
خوای گهوره
دهربارهی ئهم
ڕوداوه ئهم ئایاته پیرۆزهی نارده خوارهوهکه دهفهرموێت
: (وَإِذَا
رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ
قَائِمًا
قُلْ مَا عِندَ اللَّهِ خَيْرٌ مِّنَ اللَّهْوِ وَمِنَ التِّجَارَةِ
وَاللَّهُ
خَيْرُ الرَّازِقِينَ) . الجمعة: 11
واته: (( لهوکاتهی
که
چاویان بهتیجارهتێك یان شتێكی بێسوود دهکهوێت ، بهرهو ڕووی دهچن
و
ههڵپهی بۆ دهکهن و تۆش به وهستاوی به جێ دههێلن ، پێیان بڵێ
ئهوهی لای
خوا
باشترو چاکتره لهوهی ئێوه دهیکهن ، خوای گهوره خۆی ڕازقه و
ڕۆزی دهری
بهندهکانێتی
(( .
پێنجهم : حوکمی ئهوکهسانهی تهنها به ڕکاتی یهکهم یان
کۆتایی ڕکاتی دووهم دهگهن
.
ئهگهر فریای ڕکاتی یهکهمی نوێژی جومعه بکهویت ، ئهوا
دوای
سهلامدانهوهی ئیمام ، ههڵدهستیتهوه و ڕکاتی دووهمى ( نوێژی
جومعه
)
دهکات . بهڵام ئهگهر فریای ڕکاتی دووهم نهکهوت پێش ئهوهی
ئیمام له
ڕوکوعی ( کڕنوشی ) ڕکاتی دووهم ههڵدهستێتهوه ، ئهوا دهبێ دوای
سهلام
دانهوهی ئیمام چوار ڕکات ( نوێژی نیوهڕۆ ) بکات . والله اعلم
.
شهشهم : حوکمی نوێژی جومعه
..
وازهێنان لێی
نوێژی
جومعه فهرز
کراوه و ههڕهشهش لهو کهسانه کراوه که واز له نوێژی جومعه
دههێنن. خوای
گهوره دهفرموێت :
(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِي لِلصَّلَاةِ مِن
يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا
الْبَيْعَ ذَلِكُمْ
خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ). الجمعة : 9
پێغهمبهری خوا – صلی الله علیه وسلم – دهفهرمووێت
: ((لینتهین
اقوام عن ودعهم الجمعات ، او لیضتمن الله علی قلوبهم ثم لیکونن من
الغافلین )). اخرجه مسلم عن ابن عمر و أبی هریرة – کتاب الجمعة.
واته: (( خهڵکانێك واز لهئاماده بوونی نوێژی جومعه
دههێنن ، تاوهکو خوای گهوره سزایان دهدات و خهتمێك له
دڵهکانیان دهدات
دهچنه ریزی بێ ئاگایان و سهر لێ شێواوان)) لهڕیوایهتێکی ديکهدا
دهفهرموێت
: ((
من
ترك ثلاث جمع تهاونا بها طبع الله علی قلبه)). (( هه ركه سێك هه ر هه
وه سى
خۆى (
به بێ عوزى شه رعى ) سێ جومعه به دواى يه كدا ئاماده نه بێت و بيفه و
تێنێت ،
خواى
گهوره سزایان دهدات و خهتمێك له دڵهکانیان دهدات )).
اخرجه ابو داود
، والترمذي والنسائي والحاکم في المستدرك له -کتاب
الجمعة –هێناویانه. ورواه
الطبراني فی الکبیر5/9-- 8/9.
ئیمامی الذهبي – ڕهحمهتی خوای لێ بێت – له کتێبی الکبائر
باسی
گوناههگهورهکان دهکات و ، وازهێنان له نوێژی جومعهش بهیهکێك
له
گوناحه گهورهکان دهژمێرێت.
بهڵام ئهوانهی که نوێژی جومعهیان لهسهر فهرز نهکراوه
، یان
بههۆی عوزرێکی شهرعیيهوه گوناحبار نابن ئهگهرنوێژی جومعهیان
لهدهست
بچێت
ئهوکهسانهن
:
1-
ژنان.
2-
مناڵانی بالق نهبوو.
3- (
بهنده
(عهبد.
4-
نهخۆش.
5-
(موسافر
(
ئهوکهسهی لهسهفهردا بێت.
6-
شێت.
7-
نووستوو تا ئهوکاتهی خهبهری دهبێتهوه.
8-
ترسان لهوهی زهرهرێکی پێبگات وهك ( دوژمنێك ،
دڕندهیهك یان بهفروباران و ..
پێغهمبهری خوا – صلی الله علیه وسلم – دهفهرمووێت
: ((
الجمعة حق واجب علی کل مسلم
في جماعة الا اربعة : مملوك وامراة وصبي ومریض )).
وقال : النووي رواه ابو داود باسناد صحیح علی
شرط البخاري ومسلم. المجموع 9/483
واته
: ((نوێژی جومعه لهسهر ههموو مسوڵمانێك فهرز کراوه
،
تهنها ئهو چوار کۆمهڵه نهبێت
( لهسهریان واجب نی یه ) عهبدێك ، ژنان
،منداڵان ، نهخۆش.((
وهدهفهرمووێت : (( رفع القلم عن ثلاث :عن الصبي حتی یحتلم
،وعن النائم حتی یستیقظ ، وعن المجنون حتی یفیق)).
واته
:
سێ
جۆره کهس تهکلیفیان لهسهر ههڵگیراوه : منداڵ تاوهکو باڵق
دهبێت ،
وه
نوستوو تا له خهوهکهی ههڵده ستێتهوه ، شێت تاوهکو چاك
دهبێتهوه.
نسال
الله الثبات في الأمر، العزیمة فی الرشد ،
والصدق في القول ، والعمل والمقصد
..
|