زوعفی ئیمان

فاتیح ئیسلام

ئیمان و ته قوا عه مه لێکن که کاتیک قووه ت بگرن عه مه لێکی ساڵح و زۆر ، شایسته تر ، سادق تر ، جوان تر ئه بیت و ئینسان به شێوازێکی جوانتر به ره وو  پیری ئه چیت  و هه ر چه ند ئه م ته قوایه زه عیفتر بیت عه مه له ساڵحه کان که م ڕه نگ ده بن ، و ئینسان سست ده بیت وه له عیباده ت و تاعه تی خۆیی هیچ خۆشێک نابینیت وه کو چۆن هه موو ئه شیایه ک و وه سایلێک به  ته واوی  کۆنه  ده بن له دونیا و پێویست ده کات به تازه کردنه وه یان. و شتیکی زه رووریه که هه ر چی تۆز و غوباره  له به ینی به یت تا ڕووناکی و جوانی ڕابردووی ده ست که وێت ، ئیمان و ته قوایی ئێمه ش به درێژایی میژوو کۆنه ده بێت و تۆز و غوبار ڕایده گریت ، جاکه وا بوو پیویست ده کات دایم هه وڵ ده ین تازه بێته وه .

پیغه مبه ری ئه کره م ده فه رمویت : ئیمان له ناوه رۆکی ئێوه دا کۆنه ده بێت وه کو کراسیک که کۆنه ده بیت پاشان داواکار بن له خوا که ئیمان له ناوو دلتانا تازه کاته وه .

 کوورته یه ک له نیشانه کانی زوعفی ئیمان ، و ئه سبابی زوعف و ڕیگایی عیلاجی .

ئه لف ) نیشانه کانی زوعفی ئیمان :

1- گرنگترین نیشانه ی زوعفی ئیمان ، ئه وو دڵه یی که هه ته قورس و سه خت ده بیت وه ک به رد . قورس و سه خت بوونی دڵ یه عنی دڵ له به رابه ر ئه وو شتانه یی  که ئینسان  نزیک ده کاته وه له خوا و قیامه ت وه ری ناگریت و له به رابه ر په ند و مه وعیزه مل که چ نابیت .

2- مانع بوون له چاکه و گوێ نه دان به تاوان و مه عسیه ت ، واته فه رد گوناه ده کات به بێ ترس و هیچ واهیمه یه ک له ئه نجام دانی ، پاشان موسڕ بوون له سه ر گوناه . به لام که سیک ئیمانی پته وتر بیت وه سوه سه له وانه یه  گه مارۆیی کات به لام به زووترین کات په شیمان ده بیته وه و هه وڵ ده دات دووباره نه که ویت گومی تاوانه وه .

3- ئه نجام نه دانی تاعه ت و عیباده ت به جوانی له گه ل شروت و ئه رکانه کانی که لێمان داوا کراوه .

4- سست و بێ مه یلی و ڕه غبه ت نه بوون له ئه نجامدانی عیباده ت ، که یه کێکه له سیفاتی مونافقین ته مه ڵی و بێ مه یلی به رامبه ر به دین  " و اذا قاموا الی الصلاة قاموا کسالی " . ره سولمان ده فه رمویت : دوعایی که سیک که دڵی دوور و غافله له خوا و به س ده سته کانی به رزه به ره وو سه ر و که لیماتێکی له به ره ئه یخوێنێت قه بول نیه له لای خوایی گه وره . به ڵکوو ده بیت له ئه زکاره کاندا دل و زمان یه ک گرن  و دوایی داوا بکه ن له خوای گه وره . ئینسانی ئیماندار به ڵکوو نه ک فه رایز لایی موهیمه به لکوو نه وافیلیش لایی گرنگه چونکو ده زانیت به نه وافیل له خوا نزیک ده بیته وه و خوا گیان خۆشی ئه وێت . وه کو خوای گه وره له حه دیسی قودسی ده فه رمویت : به رده وام عه بده که یی من نه وافیل و سوننه ته کان ئه نجام ده دات و تا جیگایه ک سه برو ئیستیقامه یی هه یه که من ئه وم خۆش ئه وێت و لێم نزیک ده بێته .

5- له ده ست دانی مه جالی موناسب . وه کو سه ڵه وات دان له سه ر پیغه مبه ر مان محمد ( ص ) له ڕۆژی جومعه ، ئاماده بوون له نوێژی جه ژنی ره مه زان و قوربان ...

6- نه بوونی دڵ فراوانی و نه بوونی سه هل کردن له هه ڵسوو که وتمان . که ره سول الله ده فه رمویت :  " الایمان الصبروالسماحة  " ئیمان سه بر و سه هل و ته حه مووله . واته وشک نه بیت عه فوو گوزه شتت هه بیت . وه هه ر وا فه رمویی : خوا ره حم بکات به وو که سه یی که له کاره کانیدا سه هل و ئاسانکاری ده کات . هه ر کاتێک بفرۆشێت یان بکڕێت و هه ر کاتیک حه قی خۆشی بویت . له دووعایی شه وی قه دردا پیغه مبه ر مان ئیشاره یی به عه فوو و گوزه شت ده کرد بۆ دایکمان عایشه . باشترین که س ئه وه یه که سوود ده گه یه نیت به خه ڵکی که . پیاوو که دل ڕه ق و قورس گیر بیت که س له گه ڵی ناژیت .

7- خوشه ویستی و شانازی به رامبه ر به مه قام  . چونکو ئینسانی ئیماندار شوین که وته یی مه قام و سوڵته نیه و ئه گه ر سوڵته یه کی ده ست که وت به قه ده ری خوایی گه وره هه ست به مه سولیه ت ده کات و خزمه تگوزار ده بیت . ئه و که سه یی شانازی ده کات به مه قام و شوینه واری به رزی و حه ز ئه کات خلک له به ری هه ستن ئه وه زوعفی ئیمانه . روژیک مه عاویه هات به سه ر عبدالله ی کوری زوبه یر و ئیبن عامر . ئیبن عامر هه ستا له خزمه تی مه عاویه به لام عبد الله هه ر دانیشت بوو . مه عاویه فه رمویی به ئیبن عامر دانیشه من بیستومه له پیغه مبه ری ئه کره م ده فه رمویت : هه ر که سێک که حه ز ده کات خه لک له به ری هه ستن با خویی ئاماده کات بۆ ئاگری دوزه خ . ئه نه س کوری مالیک ئه فه رمویت : سه حابه یی کیرام که سیان لا مه حبووب نه بوو وه ک پیغه مبه ر قه د قه د له به ریشی هه لنه ده ستان چونکوو پیی ناخوش ده بوو .

8- شوح ( شح ) یه کێکه له نیشآنه کانی زه عیفی ئیمان . شوح ، ئه وو په ڕی به خیلی و حیرسه  .شوح له به خیڵی گه وره تره . پیغه مبه ری ئه کره م ده فه رمویت :  "  له دڵی ئینسان شوح و ئیمان هیچ کاتیک به یه که وه  نابن به یه که وه یش کۆ نابنه وه .

9- دوو ڕوویی . ئینسانی دوو ڕوو ئیمانی زه عیفه . ئه گه ر که سیک ئه م حاله ته یی تیدا بیت یه واش یه واش به ره وو نیفاق ده چیت و یه کیک له سیفه ته کانی مونافق ئه وه یه که  شتیکی له دڵ دایه به زمان نایڵێت و شتیک له سه ر زمانیه تی به دل نایڵێت .

10- گرنگ نه بوون به حه ق و حورمه تی په روه رده گار . واته ئینسانی زه عیف ئیمان له به رابه ر مه عسیه ت و فه حشا هیچ هه ستێکی نیه . چونکو خۆیی ئه هلی تاوانه و پێی خۆشه که کومه ڵگه خاوه نی گوناه بن .  پیغه مبه ری ئه کره م ده فه رویت : " ئه گه ر گوناه و تاوان له هه ر جێگایه ک  ڕوو بات و که سێک له ویێ حازر بێت و دوایی ئینکاری کات که له وو جیگایه نه بووه نه یبیستوه له گه ل ئه وو که سه یی که له وێدا نه بووه و بیستویه تی شتێکی وا کراوه دژ به خوا و ڕازی بیت پێی ئه وه شه ریکه له وو جورمه دا .

11- خوشحاڵ بوون به وه یی که موشکیله یه ک به سه ر موسولمانیک هاتووه . چونکو ئه وو خوشحالیه له حقد ، حه سه د و ڕقه وه  یه  که نیشانه یه که  له زه عیفی ئیمان .

12- به بچوک سه یر کردنی عه مه لی سالح . پیغه مبه ری ئه کره م ده فه رمویت : هیچ شتیک له چاکه کان به بچووک سه یر مه که و بۆت کرا به  زه رده خه نه یه ک  پێشوازی بکه له براکه ت  .  پیغه مبه ر ده فه رمویت " ئه و شته یی ده بیت به ئازار بۆ موسولمانان ئه گه ر موسولمانێکی که نه هێڵیت ئه وه خوای گه وره حه سه نه یی بۆ ده نوسیت و ئه و که سه عه مه له که یی وه ربگیرێت له لایه ن خوای گه وره  ئه وه   به هه شتی ده ست ده که ویت .

13- سه یر کردنی گوناه به بچوک . پیغه مبه ری ئه کره م ده فه رمویت : ئاگاتان له گوناهه بچوکان بیت چونکو کۆ ده بنه وه به هیلاکه تان ده به ن .

14- ئیهتمام نه دان به قه زیه کانی موسولمانان واته هه رچی پێش دێت به سه ر موسولمانان لات شتێکی بێ نرخ بێت . پیغه مبه ر ده فه رمویت : ئیماندار نیسبه ت به ئیمانداری برای وه ک سه ره  نیسبه ت به هه موو ئه ندامه کانی له شی (  ئه گه ر سه رت دێته ئێش واته هه موو ئه ندامی به شه ر ئه که ویته ئیش ) .

15- نه بوونی هه ول به رامبه ر به دین له ڕوویی عه مه ل و خزمه ت . ئینسانیک که ئیمانی زه عیف بیت هیچ بۆیی گرنگ نیه له  په ره  دانی ئیسلام .

16- مه وزوعی دژواری هاتن به سه ر ئینساندا . خوای گه وره ده فه رمویت : ئیمه به ته کیدی ئێوه ده خه ینه ژێر ئیمتیحان یان نه بوونی ئه من وه ک و ووشکه سالی یان زیانی مالی و گیانی یان که می شتانی که . و موژده بیت له وانه یی که سابیرن له کاتی موسیبه ته کان وه ئه لین : ئێمه له خواین و بۆ لایی خوا ده گه رینه وه .

17- جه ده ل و به حس و گفتووگوی بێهوده و بێ هه ده ف . پیغه مبه ری ئه کره م ده فه رمویت : که سیک ده ست به ردات له موجادله وگفتووگو له کاتیکا بزانیت حه ق لایی ئه و نیه خوایی گه وره خانوویه کی له به هه شت بۆ دروست ده کات و که سیک که مووجادله و گفتووگو ته رک کات له کاتیکا حه ق به ئه وه   وه موقابلی قه بوولی ناکات بۆ ئه وو خانوویه ک له ناوه ڕاستی به هه شت دروست ده کریت و که سیک ئیخلاقی چاک کات خوایی گه وره له به رزترین به هه شت قه سریکی بو چاک ده کات .

ب ) هۆکاره‌کانی زه عیفی ئیمان :

1- گرنگ ترین سه به ب بۆ زوعفی ئیمان ئه و جیگایه یه که تێدا ده ژیت . ئه وه یی که ئینسان ده یبینیت و ئه یبیسیت و ئه بێت به شتێکی قورس له سه ر دلی ئینسان  . پیغه مبه ری ئه کره م ده فه رمویت :  دڵی ئینسان له قابله مه یه ک که له حاله تی  گه رمی و حه راره ته . هه ڵم و حه راره تی سه ریعتر و زیاتره .

2- مه شغول بوون به شه و و ڕۆژ و دل به ستن به دونیا . ئیمام حه سه ن به سری ده فه رمویت  : برایانی ئیماندارم له ئه هلی خانه واده عه زیزترن لام چونکوو ئه هلی خانه واده به س به دونیا مه شغولت ده که ن به لام برایانی دینی زیاتر ئه مخه نه یادی ئاخیره ت . .ئه مه ش ناگه یه نیت که دونیا هه ر فیتنه یه و ده ستی لێ بشۆیت چونکو ئینسان له م دونیایه دا ده توانیت شتێک بکات بو ئاخیره ته که یی وه کو ئیمامی ئه بوبه کر و عوسمان و عه بدوره حمانی عه ووف به پاره به هه شتیان ده کڕی و خه دیجه به مالی خۆیی پشتیوانی له  پیغه مبه ر ده کرد . به لام که سانیش هه ن که هه یانه به س دوورن له ئینفاق و عه زابی جه هه نه م چاوه ڕیان ده کات .

3- ئاوات و ئاره زووی دوور و درێژ . و په یڕه ووی له هه واوو هه وه س . موتیع بوونی هه واوو هه وه س ئینسان دوور ده کاته وه له حه ق و ئاوات و ئاره زوو غافلت ده کات له ئاخیره ت .

ت )  چاره‌سه‌ر و ده رمان بو زه عیفی ئیمان :

1- باشترین شت قورئانه . خوایی گه وره ده فه رمویت قورئان شیفایه . و قورئان ئه بیت به هۆیی زیاد بوونی ئیمان بو ئیماندار . بو ته ءسیری قورئان له سه ر دل ئه بیت به ته ده بوور و مه عناوه  تیلاوه تی که یت .

2- زیکر و یادی الله : ئه گه ر خوامان له یاد بیت خواش ئیمه یی له یاده  " فاذکرونی اذکرکم  " و ئه گه ر خوات له یاد نه بیت خواش تۆیی له یاد نابیت  "  نسوا الله فنسیهم  "  یادی خوای گه وره له سێ شت دایه : ته وحید و ئه سما و سیفات .ئه مر و نه هی کردن له حه لال و حه رام . ناسینی نیعمه ته کان په روه رده گار .

3- دوعا : دوعایه ک له دل و زمانه وه .

4- عیلم و زانست : جه هل و نه زان دوژمنێکه که ئه وو دوژمنه به عیلم له به ین ده چیت .

5- به رنامه ڕیژی له کاتی شه وو ڕوژتا : وه سیه تیکی ئیمامی ئه بوبه کر بو ئیمامی عومه ر ئه وه بوو : بزانه بۆ خوا حه قێک هه یه که به ڕۆژ ده کرێت وه له شه واندا وه رناگیریت . وه حه قیکی که هه یه که به شه وان ده کریت به ڕۆژ قه بوول نیه و بزانه تا کاتیک فه رزیک نه که یی نافیله و سوننه ت قه بوول نابیت .

6- مه نته قه یی موناسب و هه واله کانت که له گه ڵتن .

7- ڕیک وپێک کردنی ئه وو شتانه یی له دونیا ده مانه ویت به ئیستعداد و ئیمکانیاتمان .

8- زیاتر کردنی کاری خیر و ئه عمالی سالح .

9- ئیهتیمام دان به فوقه را و یه تیمان(هه‌ژار و هه‌تیوان) . که پیغه مبه رمان ده فه رمویت : خوراک بده ن به مسکین و ده ست بینن به سه ر هه تیواندا.

10- هه وڵدان و وادار کردنی نه فس له سه ر کاری خێر .

11- ترسان له سووء خاتیمه .

12- مه حاسبه کردنی نه فس له دونیا پیش ئه وه یی له قیامه ت حیساب کریت . ئه گه ر ئیمه له دونیادا مه حاسبه یی عه مه له کانی خومان که ین حه سابی ئاخیره ت ئاسانتره . دوور بوون له عه یبی خلک و کیبر و غروور .

13- یادی مه رگ و دوایی مه رگ . (  قه بر ، عاله می به رزه خ و قیامه ت )  ڕیگاکانی یادی مه رگ :

 آ -  ڕوشتن بۆ قه برستان و زیاره ت کردنی قه بر . پیغه مبه ری ئه کره م ده فه رمویت : له بیدایه ته وه  مه نعم  ده کردن بۆ چونه سه ر قه بران به ڵام ئێسته قه برستان زیاره ت که ن چونکو دڵ نه رم ده کات ، چاوه کان پڕ ده کات له فرمێسک و ئاخیره ت دێنێته به ر چاوه کانت .

 ب -  چوون بۆ لایی نه خوش

 ت- دانیشتن لایی که سیک که له کاتی گه ڕانه وه یه بۆ خزمه تی الله

 ث -   یادی مه رگ له خه ڵوه ت . 5-   به یاد هێنانی مه رگ بۆ یه کتریی .

له یاد کردنی مه رگ فێرت ده کات زوو ته وبه بکه یت  . هه ر شتیک له لایه ن خوا پێت گه شتوه  قانعی پێی . عیباده ت هه میشه مه یل و ره غبه تت پێده به خشێت .

14- هاووڕێ بوون له گه ڵ بزاڤ و جم و جووڵی دین و ئیسلام . وه کو ماڵ و عیلم و دوعا...   

به ئومێدی مه وه فه ق بوون و کامه رانی بۆ هه موو ئیمانداران له دونیا و یاخیره ت