ئایا خێری خوێندنی قورئان به مردوو ده گات ؟

وه رگێڕان : فاتیح ئیسلام

 سبحان الله ! مه گه ر خوای گه وره قورئانی بۆ نازل کردوه ؟

ئایا بۆ ئه وه ی نازل کراوه که بپێچرێته وه له ناوو پارچه  په ڕۆیه کی ڕه نگاوڕه نگ و بخرێته سه ری مندالان و نه خۆشان؟ و ئایا نازل کراوه که له سه ر قه بران تیلاوه ت کرێت بۆ مردوان ؟؟؟ ئایا بۆ ئه وه یی نازل کراوه که ده جاله کان و فێڵبازان بینوسنه وه له سه ر قاپ و ده وری،که ئه فرادی زه عیف ئیمان ئاویی لێ بخواته وه؟!!!

ئایا نازل کراوه که ته مه ڵه کان و بێکاره کان به کاری بێنن بۆ ڕێگا و سه ر ده روازه ی باره گاکان به ئیدیعایی نه جات دان و ....بخوێنن ؟!!

ئایا نازل کراوه که له سه ر کاغه زی ڕه نگاو ڕه نگ بنوسرێت بۆ جوانی و به ره که ت به ده ر و دیواردا  و...ئاوێزان کریت بۆ ئه مانی خه لک له چاوو...و ئاوێزان بێت به ئافره تانی بێ حیجاب و کومه ڵێکی دوراوو؟!!

ئا یا بۆ ئه وه  نازل کراوه که کومه لیک مونافق به کاری بێنن بۆ فرۆشتن و بڵێن ایةالکرسی !! مه عوزات !! به ئه وه نده ،،!!

یایا نازل کراوه بۆ به کار هینانی ئیستخارو و فاڵ گرتن ؟

ئایا نازل کراوه که شه و و ڕۆژ وه ک تووتی ئاسا بخوێنرێته وه به بێ فه هم و ته ده بوور ؟

ئایا نازل کراوه تا ئه و کاته ی که موسولمانانی سه ده ی رابردوو به هۆی ئه و دونیا فه تح که ن،ئه مڕۆش ئێمه له ره فه یی خانووه کانمان داینین تا تۆزی لێ ده نیشێت ؟!!

و ئایا نازل کراوه که به س به بۆنه یی ناوو شۆره ت له به ری که ین و ڕوتبه یه کیی لێ وه رگرین بۆ ئه وه ی جوان ده یخوێنینه وه ؟!!

په روه رده گار ! بمانبووره ! که باش ئه زانین ئه م قورئانه بۆ ئه مانه نازل نه کراوه !

به ڵکو نازل کراوه که خه ڵک تێ بفکرێت لێی ، و چرایه ک بێت بۆ ڕوناک کردنی ڕێگایی و نازل کراوه تا موژده یه ک بیت بۆ خه لک ، خوای گه وره قورئانی بۆ زیندوو نازل کردوه نه ک  بۆمردوو ! ئه ی خوای میهره بان ئێمه باش ئه زانین ناردووته ببێت به قانون و به رنامه له ناوو به شه ریه تدا له ماله کان،بازار،زانکۆ،دادگاکان و ...

ئه ی په روه رده گار ! ریگه ی سه عاده ت و خۆشیت بۆ داناین ، به لام وونمان  کرد و مونحه ریف و سه رگه ردان بوین و به حه یرانی و هه رج و مه رج گرفتار کراین! و فه هم و مه عناکانیمان گۆڕیی به شێوازه کانی که له کاتیکا ئه هلی پێشین هیچ ده سکاریان نه کرد.

چوا رده سه ده له مه وو پیش ره سول الله موژده ی داینی و فه رمووی : ترکت فیکم ما ان تمسکتم به لن تضلوا : کیتابی الله و سوننه تی نه بێ  له ناو ئیوه دا دوو شتمان دانا تا ده ستان پێیه وه بێت گومڕا نه بن، و ئه وه ش قورئان و سوننه ته.

به ڵێ کاتێک که پێشینیان ده ستیان  به مانه وه گرت و کردیان به به رنامه و چرایی ژیانیان ، سه روری و رابه ریی جیهانیان گرته ده ست.

له م زه مه نه ش دا هه یه که قورئان ئه خوێنێت به ڵام له گه رووی به خوارتر ناڕوات . وه  ته نانه ت وه کو سه له ف سه یریان ده که ین، به بێ فه هم و ته ده بوور و عه مه ل له کاتێکا سه له ف ده ڵێن  ' که خه ڵکانێک هه ن زۆر قورئان تیلاوه ت ده که ن وه قورئانیش له عنه تیان ده کات " ئایا کاتی ئه وه و نه هاتووه که بێدار بینه وه ؟؟؟ ئایا کاتی ئه وه نه هاتوه که عوله ما و داعیه کان دژی بیدعه کان موبارزه که ن؟؟

ئه گه ر غیره تی شه ڕیان نیه بۆ ڕێگه ده به ستن که خۆشه ویستانێک مه جالیان هه یه بۆ هێنانه وه ی دین له کاتێکا ناویان ده به ن به شێوازێکی دوور له دین و پێیان ئه ڵێن له دین ده رچون!!

له م ڕۆژگاره ئاڵۆزه دا که موشکیلاتی بنه ماڵه یی، کۆمه ڵگه ، سیاسه ت و ئابوری گه مارۆیی کردوین هیوادارم له م خه وه قورسه هه ستین و بگه ڕێینه وه بۆ قورئان وه کو قانون و به رنامه.

له م لاپه ره یه دا به حسێکی زۆر گرنگ ئه خوێنه وه که به ئیزنی خوای گه وره ئه دله ی سه حیح ده روازه ی درۆیی ده جاله کان و ڕسوایی فێڵبازانێک که خۆیان کردوه به قاری قورئان له سه ر قه بران و مردووان ده رده که وێت که چ درۆیه کی بی ئه ساسه.

ئه م موقده مه یه به وته یی یه کێک له موته فه کران ته واو ده که ین، ئه لیت :   ئه ی موسولمان تۆ دیلی که سانێکی که گومان لایان دینه و عیلم و بیر و هزر لایان ئیحتیکاره " ئه م ئه مره بوه به سه به بی ئه وه ی که له دین، فقه و عیلمی قورئانی مه حروم بی و تۆ به م کتیبه یی که سه رچاوه ی ژیان و قووه تی تویه هیچ په یوه ندیه کت پێی نه بێت مه گه ر له کاتی مه رگ دا که ئه ویش یاسینێک بخوێنن بۆت تا گیانت به ئازادی ده رچێت، عه جیب ! ئه م قورئانه ی که نازل بوه که ژیان و قووه تت پێ ببه خشێت، ئێسته له کاتی مه رگدا ئه خوێنرێته وه تا به ئاسانی بمرێ!!!

ئه ی ئیمانداران ئه بێت به رامبه ر به وانه ی که دژی قورئان و سوننه تن موبارزه بکرێت تا شرک و ، نه زر و قوربانی و ... له به ین چێت .خوای گه وره ئه فه رمویت : و من اضل ممن یدعوا من دون الله من لا یستجیب له الی یوم القیامة ! و هم عن دعاءهم غافلون  : کێ گومڕاتره له وکه سه ی که هاوار له غه یری خوا بکات که وه لامی ناداته وه تا ڕۆژی دوایی وه ئه و هاوارلێکراوانه له هاواری ئه وان بێ ئاگان .

و ئه فه رموێت :  و الذین تدعون من دونه ما یملکون من قطمیر  : و ئه وانه ی ئێوه هاواریان لێ ده که ن بێجگه له خوا خاوه نی توێکڵه سپێکه ی ناوکی خورمایش نین  .

ئێمه بۆ پاراستنی دین ئه بیت خۆمان دوور ڕاگرین له ئه ساتیر و خورافات، هه ول ده ین حاکمیه تێکی کامیل له ژیانی فه ردی، کومه لکاری، ئابووری، سیاسی بهێنینه دیی .

و له عوو له ما ،موته فه کیران، داعیه کان و هه موو موسولمانان چرای ئیسلاح و هێز بگرنه ده ست و به هه موو هه ستێک بۆ که لیمه ی الله و سه عاده تی به شه ری و نه جات له ده ستی زۆرداران و سته مکاران له ماڵ و گیانی خۆیان ببه خشن.

ئایا خیری تیلاوه تی قورئان به مردوان ده گات ؟

ئایا خێری تیلاوه تی قورئان به مردووان ده گات ؟ و قورئان خوێندنه وه هیچ سوودێک ده گه یه نێت به قه بر و مردووان ؟ و ئایا ئه م عه مه له له قورئان و سووننه ت دا هاتووه ؟ و ئایا پاره  وه رگرتن جایزه بۆ خوێندنه وه یی قورئان ؟ و ئایا ئه وو کۆڕانه یی ده یگرن بۆ خوێندنه وه یی قورئان بۆ مردووان ، دروسته ؟ و ئایا له ته عزیه سووره تی فاتیحه و ئیخلاس و یا سوره یه ک له سووره کانی قورئان ده خوێنرێت ؟

له وه ڵامی پرسیاره کان ئیشاره ده کرێت به ناووی عالمێکی میسری به ناوو محمد احمد عبدالسلام که له کتێبی  ( حکم القراءة للامات هل یصل ثوابها إلیهم  ؟) نوسیه تی وه وه ڵامی پرسیاره کان له قورئان ، سووننه ت ،موفه سرین ، موحه دسین ، و عوله مایی ئوسول و فوقه ها شه رح کراوه . که کوورته یه کی له به ر ده ست دایه ئێسته ..

وه ڵامی پرسیاره کان به شێوازی زیاره تی پێغه مبه ر ( صلی الله علیه وسلم ) له قه بره کان ده س پێده که ین ،

شێوازی پێغه مبه ری ئه کره م ( صلی الله علیه و سلم ) له زیاره تی قه بره کان

ابو داوود له سوننه نی ڕیوایه ت ده کات که پێغه مبه ر ده یفه رموو : دوایی دیفن کردنی مه یت  (  استغفروا لاخیکم وسلوا له التثبیت فإنه الان یسأل  ) واته : بۆ براکه تان داوایی مه غفیره ت که ن له خوا و له خوا بپاڕینه وه که سابت ڕایگرێت ، له به ر ئه وه یی هه ر له ئێسته وه پرسیاری لێده کرێت . و پێغه مبه ری ئه کره م دوایی ئه وه یی له حدی ده کرد بۆ مه یته که ئه یفه رموو :  ( بسم الله وبالله وعلی ملة رسول الله  ) به ناویی خوا ، بۆ خوا و له میله تی ره سول الله .

له م ڕیوایه تانه و غه یری ئه مانه ، نه هاتووه که پێغه مبه ر سوره تێکی خوێند بێت به سه ر قه برانا و حه تمه ن هیچ یه کێک له سه حابه کانی شتی وایان نه کردووه . وه کو قاریه کانی ئه مڕو که ده یکه ن .

ئیمامی موسلیم له ئه بوو هووره یره وه ڕیوایه تی کردوه که : پێغه مبه ر ده چوه سه ر قه بری داکی وه ده گریا و یارانی ده هێنایه گریان وو ئه یفه رموو :  (  استاذنت ربی فی أن استغفر لها فلم یاذن لی ، و استاذنته فی ان ازور قبرها فاذن لی ، فزوروا القبور ، فانها تذکر الموت... و فی روایه...فان فیها عبره ، فانها تزهد فی الدنیا وتذکر الاخرة  )  واته : له په روه رده گار داوایی ئیستیغفارم کرد بۆ دایکم ڕوخسه تی نه دام و پێم فه رموو که بتوانم قه بره که یی زیاره ت که م ، ڕوخسه تی دام ، ئێست قه بره کانتان زیاره ت که ن ، چونکو ئه تانخاته یادی مه رگ ، و له ڕیوایه تێکی که هاتوه که : بچنه زیاره تی قه بره کانتان چونکو په ند و عیبره تیان لێ وه رده گرن له دونیادا و ئینسان تێده فکرێت به یادی ئاخیره ت .

که واته بۆمان ڕوونه که پێغه مبه ری ئه کره م له کاتی زیاره تی قه بره کان به س سڵاویی ده کرد له ئه هلی قه بر ، دوعایی خێر و ئیستغفاری بۆ ده کردن . و تیلاوه تی قورئانی نه ده کرد بویان. چونکو هیچ ده لیلێک نیه له قورئان و سوننه بۆ قورئان خوێندنه وه به سه ر قه براندا .

دوایی مه رگ چ سوودێک ده گات به ئینسان ؟

ئه وه یی له شه ریعه تی ئیسلام که له قورئان وسوننه هاتووه سوود ده گه یه نێت به مردوو . ره سول الله ده فه رمویت :  "  اذا مات الانسان انقطع عمله إلا بثلاث : صدقة جاریة ، او علم ینتفع به ، او ولد صالح یدعو له  " : کاتیک ئینسان ده مرێت ، عه مه له کانی ده وه ستن . جگه سێ شت نه بیت : سه ده قه یی جاری . عیلمێک خه لک ئیستیفاده یی لێ کات ، یان کوڕێک دووعایی خێربکات بۆ باوکی . وه ده فه رمویت : إن مما یلحق الموءمن من عمله و حسناته بعد موته : علما علمه و نشره و ولدا صالحا ترکه و مصحفا ورثه ، او مسجد بناه ، او بیتنا لابن السبیل بناه او نهرا اجراه ، او صدقه اخرجها من ماله فی صحته و حیاة تلحقه بعد موته  :  ئه و عه مه له یی که دوایی مه رگی ئیمانداریک پێی ده گات : علمێک که ده یگه یه نێت به که سانی که ، و کوڕیکی ساڵح که له دوایی خۆیی ماوه ته وه ، یان قورئانێک که به ئیرس و وه ره سه ماوه ته وه ، یان کردنه وه یی مزگه وتێک ، یان ماڵێک که  دروستت کرد بیت بۆ موجاهدین ، یان ڕوو بارێکی ئاوو که خه لک بتوانن لێێ بخۆنه وه ، یان سه ده قه یه ک له کاتی ته ندروستی خۆیدا داویه تی له به ر خوای گه وره ، ئه مانه هه مووی ده گات به مردوو له دوایی خۆیی .

زیندوو کردنه وه یی سوننه تی حه سه نه شتیکی به سووده که خه ڵک دوایی مه رگی ئینسانێک بیکات ، پیغه مبه ر ده فه رمویت : من سن فی الاسلام سنة حسنة فله اجرها و اجر من عمل بها من بعده من غیره ان ینقص من اجورهم شیء  :  هه ر که س له ئیسلامدا سوننه تیکی حه سه نه زیندوو کات ، پاداشتی و پاداشتی هه ر که سیک که عه مه لی پێ ده کات ، به بێ ئه وه یی شتێک له پاداشته که یی که م بێته وه  ، پێی ده گات .

خێری سه ده قه یه ک که بۆ مه یت ده دریت خێره ده گات ؟

ئیمامی بوخاری ڕیوایه تی کردوه : پیاوێک به پیغه مبه ری فه رموو : دایکم مردووه ئایا سه ده قه یی بۆ بکه م خێری پێ ده گات ؟

فه رمووی : به ڵێ ! . له موسنه د هاتووه که سه عد کوڕی عوباده وتی به پیغه مبه ر : ئه ی ره سوولی خوا دایکی سه عد وه فاتی کردوه ،چ سه ده قه یه ک گه وره تره بۆیی بکه م ؟ فه رمویی : ئاوو . دوایی سه عد چاڵه ئاوێکی دروست کرد بۆ سه ده قه یی دایکی . که واته ئاویش سه ده قه یه ئه گه  ر بته وێت خێری بگات به مردووانت و ئه وه ده لیلی ئه وو حه دیسه یه .

ڕیوایه ته ، که پیاوێک به پیغه مبه ری ووت : باوکم وه فاتی کردوه وه له دوایی خۆیی مقداریک ماڵی جێهێشتوه ، هیچ وه سیه تیشی نه کردوه ئایا بیکه م به سه ده قه پێێ ده گات ؟ فه رمویی : به ڵێ ده گات .

دوعا و ئیستیغفاری ئیمانداران بۆ مردووان سوودی هه یه ، خوایی گه وره ده فه رمویت :  " والذین جاووا من بعدهم یقولون ربنا اغفر لنا و لاخواننا الذین سبقونا بالایمان  :  که سانێک که دوایی ئه وان دێن ، ئه ڵێن : خوایه ! ئێمه و براکانمان که پێش ئێمه ئیمانیان هێناوه ، عه فوویان که .

پیغه مبه ر ده فه رمویت :  "  اذا صلیتم علی المیت فأخلصوا له الدعاء  "  کاتێک نوێژ یان کرد بۆ مه یته کانتان ، به خالیسانه دوعایی بۆ بکه ن . که واته زیندوو ده توانیت خێر بکات بۆ مردوو به لام به شێوازی قورئانی و سوننه ت  نه ک به خویندنی سوره تی یاسین ، خوێندنی هه زار جار سوره تی ئیخلاس و یا هه زار جار لا اله الا الله وتی ئه مانه هیچ کامیان مردوو ناپاریزیت له عه زابی قه بر ، و هیچ ئه سڵێکی نیه له شه ریعه تدا .

له به رده وام بوونی به حسه که -انشاء الله - ئه قوالی موفه سرانی قورئان ، مو حه دسین ، ئه ئیمه یی مه زهه به کان دێنینه پێشه وه که ئایا ئه وه یی خه لک ده یکات بۆ مردوانی له سه ر قه بران له گه ل سوننه ت یه ک ده گرن یان نا .

ئه قوالی موفه سرانی قورئان  

امام ابن کثیر :

له ته فسیر و ڕاڤه ی ئه م ئایه ته "  أم لم ینبأ بما فی صحف موسی و ابراهیم الذی وفی . الا تزر وازرة وزر أخری . و أن لیس للإ نسان إلا ما سعی و أن سعیه سوف یری . ثم یجزاه الجزاء الاوفی  : یان ئایا هه واڵی پێنه دراوه به وه ی که له په ڕاوه ی مووسا و ئیبراهیم ئه وه ی ئیبراهیمه ی که په یمانی خۆی به چاکی به جێ هێنا . که هیچ تاوانبارێک گوناهی تاوانبارێکی تر هه ڵناگرێ . وه بێگومان ئاده می جگه له کۆششی خۆی خاوه نی هیچی تر نی یه .و بێگومان پاداشتی کۆششی خۆی له قیامه تدا ده بینرێ . پاشان پاداشتبده درێته وه به تێری و ته واوی .

هه ر که س به کوفر کردن و تاوان سته م له خۆی ده کات ، باری گوناهه که له سه ر شانی خۆیه تی ،  "  و أن تدع مثقله الی حملها لا یحمل منه شیء و لو کان ذا القربی  :  وه ئه گه ر بارگرانێ ( گوناهبارێ) بانگی که سێ تر بکات بۆ هه ڵگرتنی باره گوناهه که ی هیچ له و باره گوناهه هه ڵناگرێ هه رچه نده خزمیشی بێت .

" و ان لیس للانسان الا ما سعی  : هه ر چۆنێک که سێک باری گوناهی که س هه ڵناگرێت ، به

هه مان شێوه پاداشتی که س نادرێته وه له وه یی زیاتر که ئه نجامی داوه .

امام ابن کثیر  :  ئیمامی شافعی وه ئه وانه یی که په یڕه وین ، له ئیستینباتی ئه م ئایه ته دا ئه ڵێن : خێری تیلاوه تی قورئان به مردوو ناگات ، له به ر ئه وه یی تیلاوه تی قورئان به هۆی که سێکی که له عه مه ل و که سبی خۆی نیه ، به م ده لیله پیغه مبه رمان ئه م کاره یی نه کردووه وه ئه نجام دانی ئه م ئیشه ش به موسته حه بو سوننه ت داینه ناوه . وه خه ڵکیشی هان نه داوه بۆ خۆندنی قورئان بۆ مردوو چ له ڕووی ئاماژه  و ڕووبه ڕوویدا وه هیچ ڕیوایه تێکی سه حیح نیه که سه حابه قورئانیان خوێند بێت به سه ر مردوه کاندا ، ئه گه ر خوێندنی قورئان فایده یی ببایه به حه تمی ئه وان پێش که وته مان ده بوون .وه ئه بێ ئه وه ش بزانین که ته نها  قورئان و سوننه ت پێمان ده ڵێن کامه زیکرو خێری تێدایه ، و له گه ل ڕا و قیاسی شه خسی دا نین که زاڵ بێت به سه رماندا .

امام مسلم  : پیغه مبه ر ده فه رموێت :  هه ر کاتێک مرۆڤ ده مرێت ، عه مه له کانی ده وه ستێت ، ته نها له سێ شتدا نه بێت : کوڕێکی ساڵح که دوعای بۆ بکات یان سه ده قه ی جاریه که له دوایی خۆیی ماوه ته وه  یان عیلمێک که له دوایی خۆیی خه ڵک ئیستیفاده یان لێ کردوو بێت .

امام ابن کثیر : له حه قیقه تدا ئه م کۆمه ڵه شته له کۆشش و هه وڵی خۆته ، پێغه مبه رمان ده فه رموێت : " ان اطیب ما اکل الرجل من کسبه و ان ولده من کسبه  :  ته بعه ن پاکترین شت که ئینسان ده یخوات ئه وه یه که له ده ست ڕه نجی خۆیه تی و کوڕه که یی له ده ست ڕه نجی خۆیه تی .

و سه ده قه ی جاریه وه کوو وه قف له ئه سه ری عه مه لی خۆیه تی . خوای گه وره ده فه رموێت : انا نحن نحیی الموتی و نکتب ما قدموا و اثارهم  : ئێمه مردوان زیندوو ده که ینه وه وه ئه وه یی که پێشتر ناردویانه و ئه سه ری عه مه له چاکه کانیشیان ئه نوسین .

و عیلمێک که له نێوان خه ڵکدا بڵاوی کردۆته وه و خه ڵک ئیقتدایی پێده کات ئه وه ش له کۆشش و عه مه لی خۆیه تی ، پێغه مبه رمان ده فه رموێت : من دعا الی هدی کان له من الاجرمثل اجور من تبعه من غیر أن ینقص من اجورهم شیئا : هه ر که سێک هیدایه تی خه ڵک بدات به قورئان و سوننه ت ، بۆ ئه ویش پاداشتی وه ک ئه وانه که شوێنی ده که وون ، به بێ ئه وه یی له پاداشتیان که م بێته وه .

خوای ته عالا ده فه رموێت : یوم لا تملک نفس لنفس شیئا  : ڕۆژێک هه یه که که س ناتوانێ کارێک بۆ که سێکی که بکات .

و ده فه رموێت : واخشوا یوم لا یجزی والد عن ولده و لا مولود هو جاز عن والده شیئا  : له و ڕۆژه ش بترسن هیچ باوکێ تاوانی ڕۆڵه که ی هه ڵناگرێ و هیچ ڕۆڵه یه کیش شتێک له تاوانی باوکی هه ڵناگرێت .

پێغه مبه ر به ئه مری خواه گه وره به ئه هله که یی خۆیی فه رموو : أن اعملوا لا أغنی لکم من الله شیئا  : عه مه لکه ن به ئه مری خواوو پێغه مبه رتان چونکو من ناتوانم یارمه تیتان بده م له به رامبه ر خوا .

که واته ڕێگایی نه جات له قیامه ت ئینسان نه فسی خۆیی ڕاهێنێت له سه ر ئیمان و عه مه لی ساڵح .

تێڕوانینی پێشه وایانی حه دیس

ئیمامی نه وه ووی له شه رحی سه حیحی موسلیم ، باب : " وصول ثواب الصدقه عن المیت الیه " له شه رحی حه دیسی دایکی ئیمانداران که ڕیوایه تی کردوه : پیاوێک هاته خزمه تی پێغه مبه ر ووتی : ئه ی ره سولی خوا دایکم له پڕا وه فاتی فه رموو وه هیچ وه سیه تی نه کردوه به ڵام وا بزانم ئه گه ر مه جالی هه بوایه وه سیه تی ده کرد له باره یی سه ده قه ، ئایا من له لایه ن ئه وو سه ده قه یی بۆ بکه م پێی ده گات ؟ پێغه مبه ر فه رمووی : به ڵێ ! له م حه دیسه بۆمان ڕوونه که سه ده قه بۆ مه ییت ده بێت و سوودی هه یه بۆیی و عوله ما به م ئه مره ئیجماعیان هه یه ، و به ده لیلی شه رعی خێری دووعا و قه رز دانه وه ی پێی ده گاته وه ، وه حه ج کردنیش بۆ مردوو جایزه ، به ڵام قه ولی ناسراوو که خوێندنی قورئان به مردوو ناگات .

له شه رحی حه دیس ابن عباس ده فه رموێت : پێغه مبه ر له که ناری قه بره کانی مه دینه ڕێی ده کرد که ده یفه رموو : سڵاوتان لێ بێت ئه ی ئه هلی قه بر ، خوا ئێمه ش و ئێوه ش عه فوو کات ، ئێوه ڕابردوویی ئێمه ن وه ئێمه ش به دوایی ئێوه دا دێین . ترمذی به سه نه دی سه حیح ئه نوسێت ئه م حه دیسه ده لیله بۆ ئه وه یی که کاتێک مرۆڤێک دوعا و ئیستغفار ده کات بۆ مردوویه ک دوعاکه ده چێت بۆ مردوه که وه بۆ خۆشی ، دوعاکانی قورئانیش به هه مان شێوه ن ، وه کوو :

خوایی گه وره ده فه رمێت : ربنا اغفرلنا و لاخواننا الذین سبقونا بالایمان : خوایه ئێمه و براکانمان که له دینداری پێشمان که وتوون عه فوومان که .

وه ده فه رموێت : فاستغفر لذنبک و للمومنین : بۆ گوناهه کانتان و گوناهی ئیمانداران داوایی عه فوو که ن.

له م حه دیس و ئایه تانه دا ڕوونه که دووعا بۆ مردوو سودی هه یه و ئیختلافی تێدا نیه به ڵام له خۆندنی قورئان به سه ر مردوودا جایز نیه وه نه هاتووه .

ئیمامی شه وکانی له شه رحی مونته قی ئه فه رموێت : قه ولی ناسراوو له مه زهه بی ئیمامی شافعی و یاره کانی ئه وه یه که خێری خوێندنی قورئان ناگات به مردوو .

یه کێکی که له ئه دیله کان که قورئان خوێندن نابێت بۆ مردوو ئه وه یه که پێغه مبه ر ده فه رموێت : اقرءوا سورة البقرة فی بیوتکم و لا تجعلوها قبورا : سووره تی به قه ره له ماڵه کانتان بخوێنن وه خانووه کانتان مه که ن به قه بر .

وه ده فه رموێت : صلوا فی بیوتکم و لا تتخذوها قبورا : له خانووه کانتان نوێژی سوننه ت بکه ن وه مه یان که ن به قه بر .

ئه گه ر قورئان خۆندن سوودی هه بوایه بۆ مردوو خویندنی به سه ر قه بره کاندا جایز ده بوو و پێغه مبه ر بۆ ئیمانداران زۆر دڵسۆز و ڕه ووفه . نه یده فه رموو خانوه کانتان مه که ن به قه بر به ڵکوو قورئان و نوێژیان تێدا بکه ن . به م ده لیلانه یه ک حه دیس به سه نه دی سه حیح ، حه سه ن و مه قبول له پێغه مبه ر ڕیوایه ت نه بووه وه له ته مه نی موباره کی قورئانی نه خوێندوه له سه ر قه بران ، له کاتێکا پێغه مبه ر ده چوه سه ر قه بران وه سه حابه کانی فێر ده کرد که چی بکه ن .

تێڕوانینی هندێک له مه زاهیبی فقهی ئه هلی سوننه ت .

1- مه زهه بی ئیمامی ابو حنیفه :

تیلاوه تی قورئان به سه ر قه بره کاندا لایی ئیمامی ابو حنیفه ، مالکی ، احمد ،مه کرووه ،چونکوو له بیدعه وه سه رچاوه یی گرتوه .

2- مه زهه بی ئیمامی شافعی :

ئیمامی شافعی به ئیستیدلال به م ئایه ته : و أن لیس للانسان الا ما سعی وه حه دیسی : إذا مات ابن ادم انقطع عمله الا من ثلاث ده فه رموێت : خێری تیلاوه تی قورئان به مردوو ناگات .

 ابن نحوی شافعی له شه رحی مینهاج ئه نووسێت : قه ولی مه شهوور له مه زهه بی ئێمه دا خێری تیلاوه تی قورئان به مردوو ناگات .

پرسیاریان کرد له ئیمام عز بن عبدالسلام که  ئایا قورئانێک که ده خوێنرێت وه هه دیه یی ده که ن به مردوو پێی ده گات ؟ فه رمویی : خێری تیلاوه تی قورئان تایبه ته به خوێنه ره که ی وه به که سی که ناگات .

3- مه زهه بی ئیمامی مالک :

شیخ ابو جسره له کتێبی " المدخل " ده فه رموێت : به ته کیدی خوێندنی قورئان به سه ر قه بردا بیدعه یه وه هیچ سوننه ت نیه .

وه له  " الشرح الصغیر " ده فه رموێت : به س دوعا و داوایی عه فوو بکه ن بۆیان وه  له مه رگیان عیبره ت وه رگرن .

4- مه زهه بی ئیمامی حنبل :

ئیمامی ئه حمه د : بۆ که سێک که قورئان ده خوێنێت به سه ر قه بردا با بزانێت که بیدعه یه وه ده فه رموێت : سه حابه و تابعین و تابع تابعین عاده تێکی وایان نه بووه وه دوورن له شتی وا .

قورئان نازڵ کراوه تا دڵه کان پاک کاته وه . وه ئه مره کانی ژیانمان بۆ چاره سه رکات خوای گه وره ده فه رموێت : إن هذا القران یهدی للتی هی أقوم و یبشر الموءمنین الذین یعلمون الصالحات أن لهم أجرا کبیرا و أن الذین لا یوءمنون بالاخرة أعتدنا لهم عذابا الیما : ئه م قورئانه به ره وو ڕێگایه ک ڕێنمونیتان ده کات که ڕێکترین ڕێگایه وه موژده ده دات به وو ئیماندارانه یی که کاری چاکه ده که ن بۆ پاداشتێکی گه وره وه بۆ ئه وانه ی که باوه ڕیان نیه به قیامه ت عه زابێکی ده ردناک هه یه .