سه یر کردنی ئافره ت بۆ خوازبێنی !

و: فاتیح ئیسلام

پیاوی موسوڵمان کاتێک که بیه وێت زه واج کات له گه ڵ ئافره تێک پێش عه قد ئه توانێت سه یری کات تا له ڕووی عیلم و زانیاریه وه هه وڵ بدات به ده ست پێ کردنی زه واجه که یی و به چاوو به سراوی هه نگاوو نه نێت که دوایی بکه وێته چاڵه وه ، وغه ڵه ت و په شیمانی گه مارۆیی نه کات . له لایه که وه چاوو په یام له دڵه وه ده هێنیت  ، هیندێ جار به رخوردی دوو چاوو ئه بێت به هۆی ئولفه تی دوو دڵ .

ئیمامی موسلیم له ئه بوهوره یره وه ڕیوایه تی کردوه : که ڕۆژه کیان له گه ڵ پێغه مبه ر بووم یه کێک هات و هه واڵی هێنا که له گه ڵ ئافره تێکی ئه نساری زه واجی ده کات ، پێغه مبه ر فه رمویی :  ( ئایا سه یری ئافره ته که ت کردوه ؟ عه رزی کرد نه خێر ! فه رمویی : برۆ سه یری که چونکو چاوه کانی ئه نسار عه یب ده بینن )

موغیره ی کوڕی شه عب ده فه رموێت : چومه خوازبێنی ئافره تێک پێغه مبه ر فه رموی : ( سه یری که چونکو بینینی ئه بێت به هۆی ڕاگرتنی په یوندی نێوانتان )

موغه یره ده ڵێت : چووم بۆ لایی باوک و داکی ئافره ته که وه فه رموده که یی پێغه مبه رم ڕاگه یاند پێیان ، باوک و دایکی خه به ره که یان لا ناخۆش بوو به ڵام ئافره ته که که خۆی داپۆشی بوو ئاگای له مه وزوعه که بوو و ووتی : ئه گه ر پێغه مبه ر وای فه رموه ده توانی سه یری ئافره ته که که یت که ئه ته وێت ببێ به هاوسه ری داهاتووت ، موغیره ده ڵێت : سه یری ئافره ته که م کرد و دوایی چومه خوازبێنی . ( ڕیوایه تی ئه حمه د و ابن ماجه و ترمذی وابن حه ببان ) مولاحزه یه ک پێغه مبه ر ئه وو جێگانه یی که جایزه بۆ بینینی ئافره تێک بۆ خوازبێنی ، نه بۆ موغه یره نه بۆ پیاوێکی که ته عیینی نه کردوه ، کۆمه ڵێک له عوله ما ده ڵێن : ئه وه ی که جایز بوه ده م و چاوو و دوو ده ستی ئافره ته . وه ئه مه له حاڵه تی نه هێنانی ئافره تیش هه ر حه ڵاله تا حه دێک واته ماهیه تی حاڵه تی خوازبێنی حه تمه ن ئه بێ شتێکی زۆرتر بێت له ماهیه تی عادی .

له حه دیس دا هه یه : ( هه ر کاتێک چونه خوازبێنی ئافره تێک وه توانیتان ئه وو شتانه یی که ته شویقتان ده کات بۆ خوازبێنی سه یری که ن ). ئیمام ئه حمه د و ابن ماجه و ترمذی و ابن حه ببان ،

کۆمه ڵێک له عوله ما نیسبه ت به ته عیینی ئه م میقداره ئیفراتیان کردوه و کۆمه ڵێکیان توند گرتوویانه و ته فریت نیشانده ده ن . به ڵام خێرو به ره که ت له ڕیعایه ت کردنی حه ددی وه سه ته .

کۆمه ڵێک له موحه ققین ده ڵێن : له زه مه نی ئێمه که سێک بیه وێت خوازبێنی ئافره تێک بکات هه ر شوێنێک له ئافره ته که که باوک و برای حه قی سه یر کردنی هه یه ئه وو که سه ئه وه نده حه قی هه یه . و حه تتا ئه توانی له حه دیسی موغه یره ئیستیفاده بکه ین بۆ خوازبێنی ئافره ت ، بته وێت بچی بۆ جیگایه کی موباح له گه ڵ یه کێک له مه حارمی ئافره ته که له زمنی داپۆشینێکی ئیسلامی . تا به ئاگا بن له عیلم وفه هم و شعور ی یه کتری .

جابر کوڕی عه بدوالله ده فه رموێت : پێس ئه وه ی ژن بێنم له پشتی داره کان خۆم ده شارده وه له خێزانم بزانم کێیه تا بزانم چۆنه ئه گه ر بمه وێت بیهێنم .

له حه دیسی موغه یره بۆمان ڕوونه که یه ک باوکی موسوڵمان ڕوخسه تی مه نع کردنی که سێکی له ده ست دا نیه ئه گه ر بیه وێت به خوازبێنی کچه که یی بێته پێشه وه و بڵێت ئه مه عاده ته ، ئیجازه نادرێت به م ئیشه چونکو شه رع ئه بێ زاڵ بێت به سه ر عادات و ره سه نایه تی . ئه ڵبه ته نه باوک وه نه خوازبین  و نه ئافره ته که هیچ حه قه کیان نیه  به م به هانه یه ئازاد کرێن که بیانه وێت بۆ هه رکوێ بچن به بێ مه حره م بچن و به مه یلی خۆیان له ژیر ئاره زوه کانیان ده ست به فه حشا که ن وه کو غه ربیه کان که زۆر دوچاری ئه م شێوه یه ده بن . ئیسلام ئیفرات و ته فریتی لا قه بوڵ نیه .

ئه ی ئه وانه ی که ئیمانتان هێناوه حه رامی مه که ن ئه وانه یی که خوا حه ڵالی کردوه بۆتان ، وه له ئه مری خوا ته جاوز مه که ن چونکو خوا موته جاوزانی خۆش ناوێت .

پێغه مبه ر ده فه رموێت : من له هه مووتان زیاتر خوا ده ناسم و زیاتر له ئێوه لێی ده ترسم ، به ڵام میقدارێک له شه وو بێدارم و میقدارێک ده خه وم ، هیندێک جاران به ڕۆژووم و هیندێک جار به ڕۆژوو نابم و زه واجیش ده که م ، هه ر که سێک له سووننه ت و ڕێگای من لا بات له ئۆمه تی من نیه ( بوخاری ).

دووباره ده فه رموێت : ئه ی ئه هلی جه حێڵان هه ر که سێک که نه فه قه یی هه یه با ژن بێنێ ، چونکو ژن هێنان ئه بێت به هۆی ڕاگرتنی چاوه کانتان و ئینسان ده پارێزێت له زینا . ( بوخاری ).

( که سانێک که له ئێوه زه واجیان نه کردوه له گه ل ژن و پیاوی صاڵح زه واج که ن ، ئه گه ر فه قیر بن خواوه ند به فه زڵی خۆی بێ نیازیان ده کات ) نور 32 .

پێغه مبه ر ده فه رموێت : سێ ده سته هه ن که حه تمه ن خوای گه وره یارمه تیان ده دات : که سێک که به بۆنه یی ڕاگرتنی عیفه تی زه واج ده کات . عه بدێک که ته عه هودێکی ماڵی ده دات له موقابلی ئازادی به رابه ر به سه روه ره که یی وه ئه یه وێت ماڵه که ی یان پاره که یی بدات . و که سێک که له پێناوی خوا جیهاد ده کات دژی بێ دینه کان ( ئیمام ئه حمه د ، نه سائی ، ترمذی ، ابن ماجه ، حاکم ) .

وآخر دعوانا أن الحمد لله رب العالمين، وصلي الله وسلم علي نبينا محمد وعلي آله وصحبه أجمعين