سه له ف و ئیخلاس   

وه رگیڕان / فاتیح ئیسلام

شیخ الاسلام : ئه عمالی ڕه واڵه ت و زاهیری به بێ عه مه لی دڵ . سالح و قه بول نیه . وه کوو دڵ  که  مه لیکه و  ئه ندامه کانی که سه ربازن . کاتێک دڵ خراپ بێت سه ربازه کانیش به هه مان شێوه ده بن هه ر بۆیه پیغه مبه ر ده فه رمویت :  "  إن فی الجسد مضغه إذا صلحت صلح الجسد کله و إ ذا فسدت فسد الجسد کله ألا و هی القلب  : له هه موو جیسمیک دا پارچه گۆشتێک هه یه کاتیک ئیسلاح بیت هه موو جیسم ئیسلاح و کاتیک فاسد بیت ته واوی جیسم فاسد ده بیت . بزانن و وریا بن که ئه وه ش دڵه . 

شیخ ابن قیم  :  عه مه له کانی دڵ ئه سڵین و جه واریحه کانیش مل که چ و ته کمیل که ره وه ن  . نییه ت وه کوو ڕوح و عه مه ل وه کوو جیسم بۆ ئه ندامه کانی که ن  کاتیک روح جودا بیته وه ده مریت . واته ناسینی ئه حکامی دڵ گرنگ تره له ناسینی ئه حکامی جه وارح.

شیخ عز بن عبدالسلام  :  ئیخلاس ئه وه یه که موکه له ف عیباده ته که یی خالس و ته نها بو ره زامه ندی خوا بیکات و به هۆیی ئه وه نابیت ته کریمی خه ڵکی لا گرنگ بێت وه به خاتری سوودێکی دینی یان ده فعێکی زه ره ری دونیایی ئه نجامی نه دات .

شیخ سفیان ثوری  :  عیلاجی هیچ شتێک به ئه ندازه یی نییه تم لام قورس نه بووه .

شیخ فضیل بن عیاض : له باره یی ئه م ئایه ته  "  الذی خلق الموت و الحیاة لیبلوکم ایکم احسن عملا و هو العزیز الغفور   ئه وو که سێکه که مه رگ و ژیانی دروست کردوه تا ئێوه ئیمتیحان کات که کامتان باشترن له کاتێکا ئه وو عه زیز و غه فووره . ئه ڵێت :  ئه بێ ئه وو عه مه له خالس و سه واب (صواب) بێت . ئه گه ر عه مه لێک خالس بیت و سه واب نه بێت قه بوول نیه و کاتیک که سه واب هه بیت  به ڵام خالس نه بێت قه بووڵ نیه تاکوو خالس و سه واب ده بێت . خالس واته بۆ خوا بیت   سه واب واته : له سه ر سووننه ت بیت .

شیخ الاسلام :  بۆ خه لک له م ئایه ته دا  " إنما یتقبل الله من المتقین  " خوای گه وره ته نها له ئه هلی ته قوا قه بول ده کات . سێ  نه زره هه یه که بریتین له ئیفرات و ته فریت و وه سه ت .

خه وارج  و موعته زله  ( ئیفرات ) ئه ڵێن :  خوا له یه کیک قه بوولی ده کات که دووری ده گرن له گوناهی گه وره و له لایه ن ئه مانه وه ئه نجامی کاریکی چاک به هۆیی ساحیبی گوناهه گه وره که هیچ سوودیکی نیه وه لێی قه بوول ناکریت .

مورجیه  ( ته فریت ) ئه لین : که سیک که خۆیی له شیرک ئه پاریزیت .

سه له ف  ( وه سه ت) ئه لین : جگه له وو که سه یی که له عه مه له که یی پاریزگاری ده کات ، قه بوول نیه پاشان فیعله که ش به وو شیوازه یی که ئه مری پێکراوه خالس بو الله بیت .

امام ابن کثیر  :  له ته فسیری  "  فمن کان یرجو لقاء ربه فلیعمل عملا صالحا و لا یشرک بعبادة ربه احدا  "هه ر که س به دیداری خوای گه وره ئومێد ی هه یه ئه بێ عه مه لی سالح ئه نجام بدات وله عیباده ته که یی که س نه کات به شه ریکی خوا  '  ئه ڵێت : ئه م دوو ئه رکانه عه مه لێکی قه بووڵن که ئه بیت به خالسانه بو خوا بکرێت و له سه ر ئه ساسی شه ریعه ته که ی موحه ممه د بێت .

 شیخ ابو سلیمان دارانی :  خوش به حاڵی که سێک که به سه لامه ت هه نگاوو ده نێت به ره وو خوایی گه ووره و جگه له وو که سێکی له مه به ست نیه .

یه کێک له سه له ف  :  هه ر که س به درێژایی میژووی یه ک سات ته نها له پیناوی الله ته سلیم بوو بیت به الله ئه وه  نه جاتی ده بێت .

به حمدون بن احمد ووترا : بۆ ووته یی سه له ف له ووته یی ئێمه به سوود تره . ووتی : چونکوو ئه وان بۆ عیزه تی ئیسلام ، نه جاتی نه فسه کان ، وه له به ر ڕه زایی خوایی گه وره  ئه ڵێنه وه و ئێمه بۆ عیزه تی نه فس ، ته ڵه بی دونیا ، و ره زامه ندی خه ڵک قسه ده که ین .

پیاوێک به   شیخ تمیم داری ووت  : شه وو چه ند ڕکه عه ت نوێژ ده خوێنی ؟ زور تووڕه بوو و پاشان ووتی : به خوا قه سه م یه ک  رکه عه ت له دڵی شه وو به شاراوه یی لایی من باشتره له خویندنی نوێژێک له ته واوی شه وودا که چی به خه ڵکیش بڵێـم .

یه کێک له سه له ف  :  هه ر عه بدێک که هیچ کاتێک ڕاستی نه ووتووه حه ز ده کات بناسرێت .

یه کێک له سه له ف  :  حه ز ده که م له هه موو شتێکدا خاوه نی نییه ت بم ته نانه ت له خواردن و نوشین و خه ووتن و جیگایی خه ڵوه ت .

امام حسن بصری  :  کومه لێک چوون بۆ دیداری که سێک دوایی شه وو نوێژیان کردوو بوو که چی کابرا ئاگایی له وان نه بوو و دووعایی زۆریشیان کرد هه ر گوێی لێ نه بوو .

پیاوێکی به ته قوا له گه ڵ خێزانی له یه ک جێگا خه ووتوو بوون  به درێژایی شه وو گریابوو له خه وف و ترسی  الله و هاوسه ره که یی پێی نه زانی .

شیخ فضیل بن عیاض  :  ته رک کردنی کارێک له به ر خه ڵک ڕیایه و ئه نجامی له به ر خه ڵک شیرکه .و ئیخلاس ئه وه یه خوایی گه وره مه حفووزت کات له مانه .

امام شافعی  :  حه ز ئه که م که خه ڵک ئه م عیلمه فێر بن و بنووسن به ڵام هیچ شتێک نیسبه ت نه ده ن به من .

شیخ سفیان ثوری  : هه واڵی ربیع چیه ؟ ووتیان کاری ره بیع هه مووی شاراوه یه . ئه گه ر که سێک بچێت بۆ لایی و خه ریکی نووسین بێت به جل و به رگه که یی دایده پۆشێت .

یحیی بن ابو کثیر  :  به نییه ته کانتان عه مه ل بکه ن چوونکوو له عه مه له کانتان به هێز تره  

ابن عقیل  : ابو اسحاق فیروز ابادی شتی به فه قیر نه ده دا تاکوو نییه تی ئاماده نه ده بوو و له سه ر مه سه له یه ک  قسه یی نه ده کرد تاکوو داوایی یارمه تی له خوا نه کات . و بۆ ووتنی هه ر مه سه له یه ک پێشتر دوو رکه عه ت نویژی ده کرد .

یه کیک له سه له ف  :  خالس کردنی نییه ته کان به سه ر ئیشه کاندا له هه موو ئیشه کانی که قوورستره .

امام شافعی  :  له گه ڵ که سێک قسه یه کم نه کردووه  مه گه ر حه زم کردووه حه ق لایی ئه وو بێت و خوایی گه وره مه حفووزی کات و یارمه تی دات .

امام شافعی  :  له گه ڵ ئه حه دێکا قسه م نه کردووه که زاڵ بم به سه ریا له مو نازره کانمدا . حه زم کردووه له مونازره کانم حه ق به ئه وو بێت و ڕوونیش بێت بو خه ڵک .

ابراهیم نخعی  :  کاتیک شه یتان دێت بۆ لات و تۆ خه ریکی نوێژی . پێت ده ڵێت تو ڕیاکاری ده که یت و له به ر ئه وه مه شغولی ده کات .

امام نه وه ووی  :  که سێک بڕیار بدات بو عیباده تێک و له ترسی خه ڵک که نه یبینن و ته رکی کات ئه وه ڕیایه چونکوو له به ر خه ڵکی ته رکی کردووه به ڵام له به ر ئه وه یی ته رکی کات که له خه ڵوه ت بیکات ئه وه موسته حه ببه مه گه ر واجب یان زه کات بیت . یان به ئه نجامی ئه وه خه ڵک ئیقتدایی ده که ن واته ئاشکرا بێت باشتره .